De veertigdagentijd voorafgaand aan Pasen is natuurlijk niet compleet zonder Bach's meesterwerken. Reden voor Luthers Bach Ensemble om - na een prachtige uitvoering van de Mattheüs Passion vorig jaar - op donderdag 4 april 2019 de minstens zo mooie Johannes Passion uit te voeren, wederom in een semi-scenische setting onder de regie van Marc Pantus. 

Programma:
Johann Sebastian Bach: Johannes-Passion (BWV 245)

Uitvoerenden

Luthers Bach Ensemble (barok-orkest, solisten en kleinkoor) | Marc Pantus (regie) | Tymen Jan Bronda (artistieke leiding) | Anna Kellnhofer (sopraan) | Robert Kuizenga (altus) | Johannes Weiss (tenor) | Joris van Baar (bas) | William Knight (Evangelist) | Henk Timmerman (Christus)

 

Een semi-scenische Johannes Passion - waarom?

Het Luthers Bach Ensemble erkent dat alle hedendaagse uitvoeringen van de muziek van voor 1800, hoe verantwoord ze ook zijn door historisch onderzoek van oude handschriften, instrumenten, tempi, dynamiek, frasering en dergelijke, toch nooit de kloof kunnen dichten tussen de muziekbeleving van de barok en die van nu.
Wel kunnen we vaststellen dat bij de religieuze composities van Bach de inhoud van de tekst leidend is voor de muziek en ook voor de betekenis die de individuele luisteraars daaraan hechten. Die betekenissen zijn in deze tijd niet voor iedereen identiek en hoeven dat ook niet te zijn in een sterk geseculariseerde samenleving, waar het christendom slechts één aanbieder is van wereldbeschouwelijke en metafysische concepten. De aanhoudende populariteit van Bachs passies wijst op de behoefte de muziek niet alleen esthetisch te willen ondergaan, maar ook emotioneel. Muziek kan – zoals alle kunstuitingen – mensen ontroeren en tot reflectie aanzetten voorbij rationele concepten en letterlijke inhouden. De verbinding tussen esthetische ervaringen en emotionele ontroering kan leiden tot een ontmoeting met het sublieme, waarin het individu zich voelt opgenomen in een groter geheel, waarbij de contingentie van het hier en nu oplost in de continuïteit van het verleden en de toekomst. Het LBE heeft door de reacties van het publiek op de scenische uitvoeringen van de Matthäus Passion ervaren dat de hedendaagse bezoeker meer in het hart wordt geraakt dan bij de klassieke uitvoering. We verwachten dat dat bij de Johannes Passion net zo zal zijn.

 

Regisseur Marc Pantus over de Johannes Passion van het LBE:

"De Johannes is in aard en beleving een totaal ander stuk dan de Mattheus. Behalve de formele zaken (er is één koor en één orkest in plaats van twee, het is korter en de pauze na het eerste deel zit onhandig vroeg in het stuk) valt een ding het meest op: er wordt niet gedraald. De passie begint als het verhaal al flink op gang is en valt direct met de deur in huis. Verder komt het stuk als geheel veel dramatischer en theatraler over dan de Mattheuspassie, waarin de momenten van bezinning over het gebodene de handeling om de haverklap stil leggen, een aspect waarover ik overigens niet wil klagen. De scenes met Christus, Pilatus en het volk in de Johannespassie zijn zeer dynamisch en volgen elkaar in hoog tempo op. De dialogen tussen Christus en Pilatus en die tussen Pilatus en het volk zijn bij uitstek theatraal te noemen. Er zijn dus veel aanknopingspunten om een scenische versie van de Johannes te rechtvaardigen. Die expliciet theatrale aspecten van het stuk maken dat in mijn scenische versie van de Johannespassie er, in tegenstelling tot mijn buitengewoon sobere scenische interpretatie van de Mattheuspassie, veel meer theatrale effecten hun intrede doen.

We maken in de Johannespassie gebruik van licht, maar meer nog van duisternis. Alle zangers zijn bewapend met een zaklantaarn waarmee zij de solisten in hun aria’s en recitatieven beschijnen. Verder laten we het licht zolang mogelijk uit. Die duisternis gebruiken we alleen maar om een ander (en veel belangrijker) in het oog springend aspect van de Johannespassie aan het licht te brengen, namelijk: Er wordt niet (of nauwelijks) getreurd. Behalve de twee hobo’s in het openingskoor en de gamba in de altaria "Es ist volbracht" put iedereen zich uit in positieve mededelingen. Iedereen, inclusief een Jezusfiguur die kortaf en niet zeer communicatief is, is overtuigd van de wederopstanding en lijkt de passie-geschiedenis alleen te zien als een noodzakelijk kwaad waarna de heilstaat onherroepelijk bereikt zal worden.

De attributen die we nodig hebben bij dit doorgangsritueel zijn behalve de reeds genoemde zaklantaarns, lange winterjassen voor alle zangers, twee lange witte doeken, en twee trapjes. Er is een u-vormig podium waarin het orkest als in een bak plaats neemt. Geheel in het zwart gekleed, als was het een opera-orkest. Het podium achter het orkest heeft twee hoogtes, waar solisten en koor beurtelings op plaatsnemen. De witte doeken nemen een hele zwik aan inhoudelijke en prozaïsche rollen op zich. Eerst vormen ze de palmtakken waarover Christus op palmzondag Jeruzalem binnenreed, vervolgens vormen ze de wanden van het paleis van Pilatus, en de andere ruimtes die in het verhaal voorbijkomen. Dan vormen ze een (Andreas-)kruis en later worden ze opgerold om met zijn tweeën een in doeken gewikkeld lijk op te roepen.

Deze lijkwade wordt vervolgens neergelegd op een lijkbaar. Dit gebeurt allemaal gedurende de passie, waarin de zangers voortdurend van rol wisselen, net zoals we dat eerder deden in Mattheuspassie. En dan, in het slotkoor ontdoet iedereen zich van zijn lange winterjas. Een voor een legt men zijn jas over het lijk van Christus, een grote berg jassen vormend over de cocon van witte doeken. Onder de zware jassen blijkt iedereen op zijn paasbest in en de lichtste en meest lenteachtige kleuren gekleed te gaan.

Het ontroerende en schitterende slotkoraal uit de Johannes is het startsein voor de nieuwe tijd waarin de dood definitief overwonnen is. Alle lampen worden ontstoken en laten de kerken waar we spelen baden in een verlossend licht."


Toegang

- Voorverkoop regulier: € 30,-
- Voorverkoop Vrienden: € 25,-
N.B. deze prijs is exclusief 2 euro transactiekosten per bestelling

 

< Klik hier om terug te keren naar de agenda