Henk van Nierop: Grote geesten, krappe marges
Dwarsliggers in Domineesland
Een vierluik rond boeiende thema’s uit de rijke geschiedenis van de Waalse Kerk te Amsterdam

Het boek Mes frères! van Willem van Bennekom geeft aan de hand van de ‘Oude Waalenkerk’ op de Walletjes een beeld van de religieuze ontwikkeling van de stad Amsterdam: van devoot katholicisme via vurig protestantisme naar de huidige situatie, een mengeling van Godsgeloof en andere vormen van spiritualiteit binnen een seculiere en pluriforme samenleving. 

In overleg met de kerk en de auteur is een reeks bijeenkomsten opgezet waarin vier thema’s, die tijdens het lange bestaan van het godshuis aan het Walenpleintje een belangrijke rol speelden, worden uitgediept. Deze thema’s zijn: Immigratie, toen en nu; Gezag en verzet; Grote geesten, krappe marges; God, Nederland en Oranje. Bij ieder thema zorgt een co-referent voor kritiek, en is er nadrukkelijk ruimte voor discussie met de aanwezigen. Klik hier voor meer informatie over de gehele serie.

III - GROTE GEESTEN, KRAPPE MARGES
mmv Henk van Nierop

De geschiedenis van de Waalse Kerk wordt o.a. gekenmerkt door felle conflicten, met de buitenwacht maar ook onderling. Denk aan de vurige twisten over de leer van Arminius, het ernstige meningsverschil over de 'Nadere Reformatie' of aan het grimmige gevecht over de impact van het denken van Descartes op ons godsbeeld. Later, in de 18e eeuw, speelden Waalse dominees een sleutelrol bij de beoordeling van het werk van Jean-Jacques Rousseau, een van de voormannen van de Klassieke Verlichting, wiens publicaties door een Amsterdamse ‘Waal’ werden uitgegeven. Zowel Emile als de Lettres de la Montagne werden door een verbod getroffen. Weer een eeuw later dreigde een schisma rond het vertrek van Busken Huet en Pierson. In al die kwesties ging om de plaats van de mens ten opzichte van wat hij niet begrijpt en waar hij tegen in opstand komt – en om de macht en het gezag van de dominante meerderheid. De bovenliggende partij bediende zich eeuwenlang van doorgaans extreme middelen: uitstoting, excommunicatie ('afsnijding'), het doorspelen van de zaak aan het wereldlijk gezag, boekverbranding en/of verbanning. Anders dan vaak wordt gedacht was gematigdheid ook hier eeuwenlang ver te zoeken. Ook de confrontatie met de wereldlijke overheid werd niet geschuwd.

Zo speelde de Waalse Kerk een rol bij botsingen met vrijdenkende ‘buitenstaanders’ die voor kortere of langere tijd in Amsterdam verbleven (Descartes, Francois van den Enden, en John Locke), maar ook met Walen en Hugenoten (Goulart, Niellius, De Labadie, Aubert de Versé, Wolzogen, Bayle en Le Clerc), die niet zelden naar Holland waren gekomen om aan de intolerantie elders te ontkomen.

Is het opleggen van beperkingen aan de vrije gedachte en het vrije woord van alle tijden en van alle culturen?

 

OVER DE SPREKERS

Willem van Bennekom (1941) maakte als advocaat naam door in 1971 de dreigende uitzetting van de Amerikaanse Vietnam-deserteur Ralph Waver te voorkomen. Later verdedigde hij o.m. leden van de Rote Armee Fraktion en de IRA. Vanaf 1995 was hij rechter, en van 2003 tot 2006 vice-president van de Amsterdamse rechtbank. Hij publiceerde De jaren van Maarten van Traa, terwijl in september 2018 van zijn hand een biografie van Ed van Thijn zal verschijnen.

Henk van Nierop is emeritus-hoogleraar Nederlandse geschiedenis aan de UvA, waar hij het Amsterdam Centre for the Study of the Golden Age heeft opgezet. Zijn specialisatie betreft de Noordnederlandse geschiedenis van 1500- 1700. Als auteur is hij vooral bekend vanwege Het verraad van het Noorderkwartier - oorlog, terreur en oorlogsrecht. Binnenkort verschijnt zijn biografie van de 17e-eeuwse tekenaar en prentmaker Romeyn de Hooghe.

 

Volgende lezing
28 november: IV God, Nederland en Oranje. Met: Jeroen Koch
Tijd: 19:30 - 21:30 uur.
Locatie: De Waalse Kerk, Walenpleintje 157/159 Amsterdam

 

< Terugkeren naar de agenda